A- A A+
Ақкөл ауданының әкімшілігі Ақкөл ауданының әкімшілігі
«БЖЗҚ» АҚ өзектi сауалдарға жауап бередi

1) Сәлеметсiздер ме! Мен БЖЗҚ қосымшасын жүктеп алғанмын және екi-үш күн сайын жеке зейнетақы шотымнан үзiндi көшiрмемдi қарап, тексерiп отырамын. Байқағаным, сома үнемi өзгерiп отырады, оның тек көбейiп қана қоймай, кемiп отыратын кездерi де болады. Неге олай болатынын түсiндiрiп берiңiздершi?

Үзiндi көшiрмеден Сiз зейнетақы жарналары мен түскен қаражатты инвестициялаудан алынған инвестициялық табыстан тұратын зейнетақы жинақтарының сомасын көресiз.

Естерiңiзге сала кетейiк, жеке зейнетақы шотына келiп түскен зейнетақы жарналары БЖЗҚ-да сақталып қана қоймайды, оны зейнетақы активтерiн сенiмгерлiкпен басқарушы — Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi (ҚРҰБ) түрлi қаржы құралдарына инвестициялайды. Ұлттық Банк зейнетақы активтерiн Қазақстан Республикасының Үкiметi бекiткен Зейнетақы активтерi есебiнен сатып алуға рұқсат етiлген қаржы құралдарының тiзбесiне және БЖЗҚ инвестициялық декларациясына сәйкес инвестициялау лимиттерiне инвестициялайды.

Сiз жинақтар сомасының өзгерiсiн олардың зейнетақы активтерiн инвестициялау нәтижелерiне сәйкес күн сайын қайта есептелiп, қайта бағаланып отыратындығынан көрiп отырасыз.

Инвестициялық табыс тұрақты шама емес, сол себептi ол қысқа мерзiм iшiнде оң нәтиже немесе сол нәтиже көрсетуi мүмкiн.

БЖЗҚ салымшыларының қаражаты тәуекелдердi азайту мақсатында инвестициялау түрлерi, бағыттары, оның iшiнде валюталар бойынша әртараптандырылатынын есте сақтау маңызды. Мысалы, қазiргi уақытта инвестициялардың 2/3 теңгемен және 1/3 шетел валютасымен, соңғысының басым бөлiгi — АҚШ долларымен номиналданады.

Сондай-ақ инвестициялық табыс құрамына бағалы қағаздар (салымдар және басқа операциялар) бойынша сыйақы, қаржы құралдарын нарықтық қайта бағалау, валюталық қайта бағалау түрiндегi табыстар, сыртқы басқарудағы активтер бойынша табыстар және т. б. кiредi.

Мысал ретiнде салымшылар мен алушылардың шоттарына 2020 жылы есептелiнген инвестициялық табысты қарастыруға болады. Қаңтар айында таза инвестициялық табыс +28,15 млрд теңгенi, ақпан айында +111,7 млрд теңгенi, наурыз айында +521,8 млрд теңгенi, сәуiр айында — 125,6 млрд теңгенi, мамырдан бастап 2 маусымға дейiнгi аралықта — 102,4 млрд теңгенi құрады.

Наурыз айында инвестициялық табыстың айтарлықтай өсуi (+521,8 млрд.теңге), ал сәуiр, мамыр және маусым айларының басында инвестициялық табыстың төмендеуi байқалады. Бiрақ соған қарамастан 2020 жылдың қаңтар айынан бастап 2 маусымға дейiнгi кезеңдегi инвестициялық табыстың жалпы сомасы +433,6 млрд теңгенi құрап, оң нәтижеге қол жеттi.

Егер осы жылдың наурыз айы нелiктен соншалықты табысты болғанын анықтағыңыз келсе, бiрнеше айға кейiн шегiнейiк және дәл наурыз айында АҚШ долларының теңгеге қатысты бағамы 1 АҚШ доллары үшiн 381-ден 448 теңгеге дейiн артқанын еске түсiрелiк. Дәл сол кезде бiз оң нәтиженi көрдiк. Себебi, валюталық құралдарға орналастырылған зейнетақы активтерiн оң валюталық қайта бағалау зейнетақы активтерi бойынша таза инвестициялық табыстың елеулi өсуiне әсер еттi.

Сәуiр айында керiсiнше, АҚШ долларына қатысты теңге бағамы 448 теңгеден 424 теңгеге дейiн төмендеп, нығая түстi. Ұлттық валютаның нығаю үрдiсi 2020 жылдың мамырында да жалғасты. АҚШ долларының құны 411 теңгеге дейiн төмендедi. Маусымның алғашқы күндерi ұлттық валюта бағамының 1 АҚШ доллары үшiн 402 теңгеге дейiн төмендеуiмен сипатталды. Тиiсiнше, валюталық құралдарға орналастырылған зейнетақы активтерiн терiс бағалау орын алып, ол өз кезегiнде инвестициялық табыстың төмендеуiне ықпал еттi.

Зейнетақы жинақтары — бұл ұзақ мерзiмдi инвестициялар және инвестициялық табыс мөлшерiн кем дегенде бiр жыл кезеңде талдаған дұрыс екендiгiне назар аударамыз.

2) Жақында мен өзiмнiң зейнетақы жинақтарымды БЖЗҚ-дан сақтандыру ұйымына зейнетақы аннуитетi шарты бойынша аудара алатынымды бiлдiм. Ол үшiн менiң шотымда қаншалықты сома болуы керек және қаражатымды сақтандыру ұйымына аударған немесе БЖЗҚ-да қалдырған жағдайда қандай төлем алатынымды бiлсем бола ма?

Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының әрбiр салымшысы Қордың сайтындағы ең танымал сервистердiң бiрi — болжамды зейнетақы калькуляторын пайдалана отырып, БЖЗҚ-дан да, сақтандыру ұйымынан да алатын өзiнiң болашақ зейнетақы төлемдерiн дербес есептей алады. Атап айтқанда, ол Қазақстанның көп деңгейлi зейнетақы жүйесi аясындағы зейнетақының барлық құрамдауыштарын қамтиды: мемлекеттiк базалық зейнетақы және жасына байланысты зейнетақы (немесе ортақ), сондай-ақ мiндеттi зейнетақы жарналары (МЗЖ), мiндеттi кәсiптiк зейнетақы жарналары (МКЗЖ) және ерiктi зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) есебiнен қалыптасқан зейнетақы.

Зейнетақы жинақтарының (МЗЖ, МКЗЖ және ЕЗЖ есебiнен қалыптасқан) болжамды мөлшерi зейнеткерлiк жасқа толуға жеткiлiктi болған жағдайда, пайдаланушыға болашақта сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитетi шартын жасау және зейнетақы төлемдерiн өмiр бойына алу мүмкiндiгi туралы хабарламасы бар қалқымалы терезе пайда болады. Есептеу сақтандыру ұйымынан берiлетiн аннуитеттiк төлемнiң болжамды мөлшерiн сол жерде бiлуге мүмкiндiк бередi. Осылайша Сiз оны БЖЗҚ-дан кесте бойынша берiлетiн төлемдермен өзiңiзше салыстыруға қол жеткiзе аласыз.

Есептеу оңай және өте қарапайым. Ол үшiн болжамды калькулятордағы туған күнi, жынысы, еңбек өтiлi, жинақтың сомасы және т. б. сияқты барлық қажеттi бағандарды толтыру керек. Егер enpf.kz сайтындағы жеке кабинетте тiркелген болсаңыз, онда калькулятордағы бағандар автоматты түрде толтырылады және болашақ зейнетақыңыздың есебi екi-үш рет басқанда-ақ жүзеге асырылады.

БЖЗҚ-дан берiлетiн болашақ төлемдерiңiздi есептеу нәтижесi үш сценарийде берiледi: пессимистiк, шынайы және оптимистiк. Барлық үш нұсқа кiрiстiлiктiң болжамды деңгейiн ескередi. Бұл ретте барлық болжамды нәтижелер нақты құндық көрiнiсте (болжамның тиiстi кезеңiнiң инфляциясын шегере отырып) ұсынылады. Сонымен қатар зейнеткерлiкке шығатын жасыңыз бен мерзiмдi, жинағыңыз таусылатын жыл санын және т. б. көре аласыз.

Жоғарыда аталған тамаша мүмкiндiктермен қатар enpf.kz сайтында сақтандыру ұйымына аудару үшiн ағымдағы жылы жинақталған зейнетақы қаражатының жеткiлiктi сомасын есептеу мүмкiндiгi де бар. Ол үшiн Сiзге «Жинақтарды ӨСК-ге аудару» бағанындағы зейнетақы калькуляторы қажет болады.

3) Қайырлы күн! Менiң сiздерден сұрайын дегенiм, төтенше жағдай кезеңiнде мен 42 500 теңге мөлшерiндегi жәрдемақыны екi рет алдым, бұл менiң зейнетақы шотыма қандай да бiр әсерiн тигiзе ала ма?

Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының 42 500 теңге көлемiнде берiлетiн әлеуметтiк жәрдемақыға ешқандай қатысы жоқ. Төтенше жағдай енгiзiлуiне байланысты табысынан айырылған азаматтарға ең төменгi жалақы мөлшерiнде берiлетiн әлеуметтiк жәрдемақы Мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қорынан (МӘСҚ) берiледi.

МӘСҚ активтерi — әлеуметтiк аударымдардан жинақталған қаражат, ол ҚР «Мiндеттi әлеуметтiк сақтандыру туралы» Заңында көзделген әлеуметтiк тәуекел жағдайлары туындаған кезде берiлетiн әлеуметтiк төлемдерге арналған. Әлеуметтiк тәуекел жағдайларына, мәселен, жұмысынан, еңбек ету қабiлетiнен, асыраушысынан айрылу, жүктiлiгi және босануына, жаңадан туған нәрестенi (сәбидi) асырап алуына, сондай-ақ бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты демалысты болуына орай табысын жоғалту жатады.

Ал БЖЗҚ-ның зейнетақы активтерi — бұл «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заңға сәйкес зейнетақы төлемдерiне арналған салымшылардың жеке зейнетақы шоттарындағы меншiктi ақшасы (зейнетақы жарналары мен инвестициялық табысы).

Сонымен қатар БЖЗҚ-дағы Сiздiң зейнетақы жинақтарыңыздың сақталуына мемлекет кепiлдiк бередi. Заңның 5-бабына сәйкес, мемлекет алушыларға БЖЗҚ-дағы мiндеттi зейнетақы жарналарының, мiндеттi кәсiптiк зейнетақы жарналарының инфляция деңгейiн ескере отырып, нақты енгiзiлген мiндеттi зейнетақы жарналарының, мiндеттi кәсiптiк зейнетақы жарналарының мөлшерiнде сақталуына кепiлдiк бередi.

4) Бiлгiм келетiнi, «БЖЗҚ» АҚ-дан берiлетiн зейнетақы төлемдерiне жеке табыс салығы салына ма? Егер салынатын болса, мөлшерi қандай?

«Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексiн (бұдан әрi — Заң) қолданысқа енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 33-бабында баяндалған редакциядағы Қазақстан Республикасы Салық кодексiнiң 320 және 326-баптарына сәйкес салық салуға жататын зейнетақы төлемдерi түрiндегi табыс түрлерi мен зейнетақы төлемдерi түрiндегi табыстарға қолданылатын салық мөлшерлемесi айқындалған.

Атап айтқанда, 320-бапқа сәйкес — Салық төлеушiнiң табыстарына 10 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады. Қазақстан Республикасындағы көздерден алынған дивидендтер түрiндегi табыстарды қоспағанда, оларға 5 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады.

326-бапқа сай — Салық салуға жататын зейнетақы төлемдерi түрiндегi табысқа Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры жүзеге асыратын:

1) салық төлеушiлердiң:

Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мiндеттi зейнетақы жарналары;

Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мiндеттi кәсiптiк зейнетақы жарналары;

ерiктi зейнетақы жарналары есебiнен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт талаптарына сәйкес ерiктi зейнетақы жарналары есебiнен қалыптасқан зейнетақы жинақтары;

2) «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңына сәйкес зейнеткерлiк жасқа толған және Қазақстан Республикасының шегiнен тыс жерге тұрғылықты тұратын жерге кеткен Қазақстан Республикасының резидент-жеке тұлғаларына;

3) «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес зейнеткерлiк жасқа толмаған және Қазақстан Республикасының шегiнен тыс тұрғылықты тұратын жерге кеткен Қазақстан Республикасының резидент-жеке тұлғаларына;

4) жеке тұлғаларға Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен мұраға қалған зейнетақы жинақтары;

5) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен зейнетақы жинақтары бар қайтыс болған адамды жерлеуге арналған бiржолғы төлем түрiнде жеке тұлғаларға жүзеге асыратын төлемдер жатады.

5) Сәлеметсiз бе! Жақында Норвегияның зейнетақы қоры туралы мақала оқыдым, олардың Қорында жұмсауға үлгере алмай жатқан орасан зор сома жиналып қалған екен, ал бiздiң БЖЗҚ-дағы зейнетақы активтерi неге сонша аз?

Салыстырудың өзi қисынсыз, өйткенi өзiнiң атауына қарамастан Норвегия азаматтарын зейнетақымен қамсыздандыру Норвегияның мемлекеттiк зейнетақы қорының бастапқы және басым мiндетi болып табылмайды. Мемлекетке тиесiлi бұл Қор сонымен бiрге жинақтаушы және тұрақтандырушы ұйым болып табылады және оның мiндетi — бюджет саласының тұрақтылығын қамтамасыз ету. Норвегия Парламентiне тиесiлi Қордың мемлекеттiк бюджетке жыл сайынғы транштарының зейнетақы төлемдерiн қамтамасыз ету туралы қатаң нысаналы мақсаты жоқ, бұл Норвегия бюджетiн қаржыландыру көздерiнiң бiрi ғана, ал оларға бөлiнетiн қаражат Скандинавия елiнiң экономикасы мен өмiрiнiң түрлi салаларына бағытталуы мүмкiн.

МЗҚ-ның БЖЗҚ-дан тағы бiр ерекшелiгi, қазақстандық Қорға қарағанда норвегиялық активтер азаматтардың дербестендiрiлген жинақтары болып табылмайды, шын мәнiнде Норвегияның ұлттық әл-ауқатын тұрақтандыру қоры болып табылады. Осылайша Норвегияның Мемлекеттiк зейнетақы қорының жинақтарды қалыптастыру қағидаты мен стратегиялық мақсаттарын қазақстандықтардың жеке зейнетақы жинақтары қалыптастырылатын БЖЗҚ-мен емес, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорымен (ол өз уақытында дәл осы норвегиялық үлгi бойынша құрылған) салыстырған дұрыс болар едi.

Мақаланың шыққан күні: 19.06.2020 19:14
Парақтағы соңғы өзгерістер: 19.06.2020 19:14
Қаралым саны: 134

egov.kz - мемлекеттік қызметтер және ақпарат онлайн

  

@2020 Ақкөл ауданының әкімшілігі
Яндекс.Метрика

Пошталық мекенжайы:

Телефон:

Факс:

Электрондық пошта адресі:

Ақкөл қаласы, Нұрмағамбетов көшесі 94,
индекс: 020100

8 (716-38) 2-02-82;

8 (716-38) 2-06-31;

akkol_kanz@aqmola.gov.kz